Shpallja e Pamvarësis

Mbas përfundimit me sukses të
negociatave për krijimin e nji Shqipnije të
vetqeverisun në suazën e Perandoris
Otomane, Ismail Qemali u nis nga Vlona
për në Stamboll me qëllim qi me nxitë
qeverin turke të zbatonte përpiknisht
kushtet e marrëveshtjes. Gjatë udhëtimit ai
u takue në Porto-Rose, afër Triestit, me të
birin e Kral Nikollës, Princin Mirko.
Pazarllëku ishte qi Mali i Zi të përkrahte
Ismail Qemalin me u ba sundimtari i
Shqipnis së jugut, tue i lanë dorë të lirë në
Shqipnin e veriut. Babaj i Kombit, fare me
të drejtë, e refuzoi kët ofertë poshtnuese
dhe shpalli se, në luften në mes të Turkis
dhe Shteteve të Balkanit, Shqiptarët do të
qindrojshin neutral. Nji politikë e tillë
mund të ishte deri diku e arësyeshme,
sikur të dy palët luftuese ta respektojshin
kët neutralitet, gja qi nuk mund të pritej,
mbasi lufta bahej pikërisht për tokat qi do
të përbanin Shqipnin autonome në suazën
e Perandoris Otomane. Gati në minutën e
fundit udhëheqësit e nacionalizmit
shqiptar e kuptuen se po të mos vepronin
menjiherë dhe në mënyrë drastike,
Shqipnija do të mbaronte, ndoshta
përgjithmonë.

Porsa mërrijti në Stamboll, Ismail
Qemali e pa situatën e pashpresë dhe
refuzoi të merrte pjesë në kabinetin e Qamil
Pashës. Ai vendosi me u kthye në Vlonë
dhe me shpallë pamvarësin, tue u çkëputë
njiherë e mirë nga Perandorija Otomane.
Tue pasë kët qëllim përpara sysh, Ismail
Qemali u telegrafoi klubeve shqiptarë të
dërgojnë delegatë në Vlonë për të marrë
pjesë në nji kongres kombëtar. Prej
Stambollit Ismail Qemali shkoi ma së pari
në Bukuresht dhe mblodhi krenët e kolonis
shqiptare, të cilët emeruen 15 delegatë me
shoqnue Ismail Qemalin në Vlonë. Tue
ndie nevojën e përkrahjes së nji fuqije të
medha në ato rrethana plot rreziqe, Babaj i
Kombit u ndal të Budapest për të bisedue
me pjestarët e qeveris austriake kontët
Andrassy dhe Berchtold. Qeverija
austriake e aprovoi planin e nacionalistëve
shqiptar dhe vuni nje anije në dispozicion
të tyne për me shkue në Shqipni. Mbasi
Vlona ishte blokue prej flotës greke anija u
ndal në Durrës dhe Ismail Qemali thirri
klubet shqiptare të përfaqësohen. Në
Durrës mbretnonte konfuzioni, mbasI
ushtërija sërbe po afrohej dhe propagandat
e ndryshme kishin ngatërrue krejt mendjen
e popullit. Por çetat e patriotve e kuptuen
randësin historike të iniciativës së Ismail
Qemalit dhe u nisën me grupin e krenve
nacionalistë për në Vlonë. Atje kishin
mërrijtë 83 delegatë nga të gjitha krahinat
shqiptare tue kapëreye vështirsi të shumta
nga shkaku i luftës qi zjente në të katër
anët. Në mes të nji entuziasmi të
papërshkrueshëm Ismail Qemali ngriti në
balkonin e Bashkis flamurin e Skënderbeut
qi kishte qendisë me dorën e vet nji zonjë
shqiptare. Dokumenti i shpalljes së
pamvarësis, që u botue ma vonë nga Lef
Nosi, asht nji pasqyrë patetike e gradës së
shvillimit politik dhe kulturor të
Shqiptarve në at kohë. Teksti shqip
përbahet vetëm prej katër rreshtave dhe
asht formulue kësisoj: "Pas fjalëvet që tha
Z. Kryetari Ismail Kemal Beu, me të cilat
tregoi rrezikun e math në të cilin ndodhet
sot Shqipëria, të gj'ith delegatet me nji za
venduan që Shqipria me sot të bahet më
vehte, e lirë e e mosvarme."

Mandej vijnë dy rreshta të shkruejtun
me alfabetin e turkishtjes së vjetër. Ma në
fund, nënshkrimet e delegatve, ose të atyne
qi dijshin me shkruejtë shqip. Bile duket se
njani e ka vue firmën me germa turqishte.
Gjithashtu edhe data e dokumentit asht
karakteristike e kohës kur asht hartue
mbasi përbahet nga dy shifra: 1912 të
kalendarit gregorian dhe 1328 të
kalendarit arab.
Plot 445 vjet mbas shkeljes së Shqipnis
nga ordhit otomane u formue e para qeveri
e Shqipnis së pamvarun me Ismali
Qemalin si kryetari, Nikoll Kaçorrin si
Nënkryetar dhe kta ministra: Myfit
Libohova, i Punve të Jashtme; Mehmet
Pashë Derralla, i Luftës; Petër Poga, i
Drejtësis; Luigj Gurakuqi, i Arësimit; Abdi
Toptani i Financave; Pandeli Cale i

Bujqësis; Lef Nosi i Post Telegrafeve.
Kongresi zggjodhi nji Senat prej 18 vetësh si
hap i parë drejt krijimit të nji regjimi
demokratik. Por ma së pari duhej sigurue
njohja e shtetit të ri nga ana e fuqive
europiane dhe përkrahja e tyne në nji kohë
kur tokat shqiptare po invadoheshin
pëllambë mbas pëllambe nga ushtërit e
hueja. Qeverija kombëtare i njoftoi me
telegram fuqive të mëdha se kombi
shqiptar kishte marrë ma në fund fatin e tij
në dorë dhe kërkonte me u njoftë si shtet i
pamvarun dhe neutral. Ndërkaq, rreziku i
invazionit ishte tek dera dhe duheshin
mobilizue të gjitha fuqit për të ndalë hovin
i ushtërive qi po përparonin nga tre
drejtime.

Në marsin e vitit 1913 nji kandidat për
fronin e Shqipnis, Ferdinand de Bourbon,
Duc de Montpensier, mërrijti në skelën e
Vlonës tue depërtue blokadën gerke me
vaporin e tij privat dhe me flamurin
britanik në shtiz. Ismail Qemali nuk deshi
në at kohë të merrte detyrime përsa i përket
kryetarit të shtetit shqiptar, por nuk
mungoi të përdorte ambicjen e aristokratit
francez për me i shërbye çashtjes
kombëtare. Mbasi fati i Shqipnis do të
lozej në Londër, Ismail Qemali, Luigj
Gurakuqi dhe Isa Buletini u nisën me
vaporin e Duc de Montpensier për në
kryeqytetet e Europës. Në Romë dhe në
Vjenë delegacioni i qeveris shqiptare u prit
mirë, kurse në Paris qëndrimi i qeveris
ishte i ftotët ndërsa shtypi u çfaq haptazi
kundër ides së nji Shqipnije të pamvarun.
Në Londër, përkrahësit e vlefshëm të
çashtjes sonë kombëtare, Koloneli Aubrey
Herbert dhe Miss Edith Durham, kishin
prëgatitë sheshin, tue krijue nji vale
simpathije dashamirëse në favor të
Shqipnis në mes të opinionit dhe deri diku
të qeveritarve britanik. Pamja imponuese
dhe plot dinjitet e Isa Buletinit, veshun me
petkun kombëtar, u bani nji përshtypje
shum të mirë Anglezve, zyrtarë ose privat,
tue forcue kësisoj rrymun e favorshme qi
kishin krijue orvatjet e palodhëshme të
miqve të Shqipnis.